Woningmarkt: geen bezuinigingen die hervormingen voor de voeten lopen

Geplaatst op 02 mrt 2012 , bijgewerkt 02 mrt 2012, 10:00

Er woedt momenteel een debat over 'bezuinigen versus hervormen'. Het zal er op uitdraaien dat het kabinet voor beide kiest. Belangrijk is wel dat hui...

Er woedt momenteel een debat over 'bezuinigen versus hervormen'. Het zal er op uitdraaien dat het kabinet voor beide kiest. Belangrijk is wel dat huidige bezuinigingen hervormingen in de toekomst niet voor de voeten lopen.

Making Reform Happen

Ik heb wel eens vaker verwezen naar een groot programma van de OESO, getiteld 'Making Reform Happen'. Dit programma is erop gericht lessen te trekken uit succesvolle en minder succesvolle hervormingsoperaties in diverse landen. Welke factoren bepalen het succes van een omvangrijke hervorming? Bijvoorbeeld in de sociale zekerheid, de zorg, de arbeidsmarkt. Of de woningmarkt.

Winnaar en verliezers

Eén van de succesfactoren van een geslaagde hervormingsoperatie is een zorgvuldige omgang met burgers die van deze hervorming de dupe dreigen te worden. Elke grote hervorming gaat gepaard met winnaars en verliezers. Er moet volgens de OESO zorgvuldig worden nagedacht over de vraag 'of, wanneer en hoe' de verliezers schadeloos worden gesteld. Doe je dat niet, dan creëer je namelijk je eigen tegenstand. Dit terwijl belangrijke hervormingsoperaties, die vaak meerjarige inspanningen vergen, juist enorm gebaat zijn bij een breed maatschappelijk en politiek draagvlak.

Compensatie

Eén beproefde methode om de verliezers tegemoet te komen, is om de effecten uit te smeren over een lange periode. Mensen hebben dan lange tijd om aan de nieuwe situatie te wennen en om zich daaraan aan te passen. Een andere methode om potentiële verliezers tegemoet te komen, is door de inkomenseffecten te compenseren. Bij een fundamentele hervorming van de woningmarkt liggen beide methoden voor de hand. 

Huur en koop

Als bijvoorbeeld besloten zou worden om de huren in de sociale huursector te verhogen tot een marktconform niveau (om het scheefwonen tegen te gaan), dan kan dat alleen maar geleidelijk worden ingevoerd. Doe je dat in één klap, dan komen logischerwijs veel huishoudens in de problemen. En naast de geleidelijke invoering, is het belangrijk dat de hogere huren worden 'teruggegeven' aan de huishoudens via bijvoorbeeld lagere belastingtarieven. Een soortgelijke redenering geldt voor een ingreep in de hypotheekrenteaftrek. Ook die zal geleidelijk moeten worden ingevoerd en vergezeld moeten gaan van compensatie via lagere belastingtarieven.

Bezuinigen versus hervormen

Als in de huren of in de hypotheekrenteaftrek wordt ingegrepen louter uit bezuinigingsoverwegingen, is compensatie via lagere belastingtarieven uiteraard niet mogelijk. Op die manier vermindert een platte bezuiniging 'nu', de kans van slagen van een fundamentele hervormingsoperatie in de toekomst. Verliezers die op geen enkele manier worden gecompenseerd, knabbelen aan het draagvlak voor verregaande hervormingen. En uit alle internationale ervaringen die de OESO heeft verzameld, blijft dat een gebrek aan draagvlak de hervormingen vrijwel zeker doet mislukken. Vandaar de welgemeende oproep van Vereniging Eigen Huis: s.v.p. geen platte bezuinigingen op de woningmarkt, die een fundamentele hervorming bemoeilijken.