Artikel
Wateroverlast

Hoe houden we de regen buiten?

Steeds meer hoosbuien

Extreme regenbuien zorgen in Nederland steeds vaker voor schade aan huizen. Wat kun je doen om je daartegen te beschermen?
Auteur: Ilse Akkermans | Publicatiedatum: 22 november 2018

Felle hoos- en onweersbuien veroorzaakten eind mei bijna 10 miljoen euro aan schade aan Nederlandse huizen. Takken vlogen tegen woningen aan, kelders en woongedeelten liepen onder, schuttingen werden omver geblazen. Sommige huizen waren door waterschade zelfs tijdelijk onbewoonbaar. Bij extreme regen claimen huiseigenaren gemiddeld € 2.000 schade bij hun opstal- of inboedelverzekering, stelt verzekeraar Reaal.

Extreme regen en hagel gaan volgens het Verbond van Verzekeraars de komende decennia voor meer schade zorgen dan ze eerder dachten. Zonder maatregelen neemt de schade voor opstal-, inboedel- en autoverzekeringen samen in het meest extreme klimaatscenario met ruim een kwart miljard euro per jaar toe. Reden voor gemeenten, provincies en waterschappen om afgelopen zomer het kabinet op te roepen met geld over de brug te komen, om meer tegen overlast door hoosbuien te kunnen doen. ‘De weersomstandigheden die we voor 2050 verwachtten, treden nu al op’, schreven ze aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

Wat je zelf kunt doen

Als huiseigenaar kun je zelf twee dingen doen: maatregelen aan en rond huis treffen om waterschade te beperken, en je verzekeren tegen de schade die onverhoopt toch optreedt. Om met het laatste te beginnen: de meeste huiseigenaren hebben een opstalverzekering. Heb je een hypotheek, dan zal de bank dat vrijwel zeker van je hebben gevraagd. De opstal van je huis is het gebouw exclusief de grond. Volgens de wet is een opstalverzekering niet verplicht, maar als het huis - het onderpand - niet goed is verzekerd, verstrekt de bank meestal geen hypotheek. Schade aan een huis kan behoorlijk oplopen, dat risico willen geldverstrekkers niet lopen.

Met een inboedelverzekering kun je je verzekeren tegen schade aan alles wat er aan waarde (roerende zaken) in je huis staat. Ter indicatie: een opstalverzekering kost bij Reaal gemiddeld € 136 tot € 177 per jaar, een inboedelverzekering gemiddeld € 71 tot € 88 per jaar. De prijs is afhankelijk van de dekking (basis of allrisk), het bouwjaar van het huis, de herbouwwaarde respectievelijk de waarde van de inboedel en het eigen risico.

Elke verzekeraar hanteert zijn eigen premies. Waarvoor je precies verzekerd bent, verschilt per verzekeraar. Zo ben je met de opstalverzekering van Reaal verzekerd voor ‘het onvoorzien binnendringen van regen, hagel, smelt- of rioolwater’ en voor ‘overstroming na hevige plaatselijke regen’. Maar niet voor onder andere grondwater dat je woning binnenkomt, neerslag die binnenkomt via openstaande deuren of (kelder-)ramen en ‘een overstroming doordat een dijk, kade, sluis of andere waterkering doorbreekt of overstroomt’.  

Groen in tuin kan premie schelen

Dit laatste geldt nog voor de meeste verzekeraars, maar waarschijnlijk gaat dat veranderen. In het adviesrapport Overstromingen 2018 schrijft het Verbond van Verzekeraars dat ‘lokale overstromingen’ voortaan binnen de dekking van opstal- en inboedelverzekeringen kunnen vallen. Die kunnen ontstaan doordat zogeheten secundaire waterkeringen (die binnenwater tegenhouden) falen, door bijvoorbeeld extreme neerslag of droogte. Omdat zo’n overstroming meestal relatief beperkt is, kunnen herverzekeraars die schade aan, heeft het Verbond becijferd.

Als de twee grootste secundaire waterkeringen overstromen zou de schade maximaal 1,2 miljard euro zijn. Het is nu aan verzekeraars zelf om te besluiten of ze relatief kleinschalige overstromingen inderdaad meeverzekeren in hun opstal- en inboedelverzekeringen. Verschillende verzekeraars laten weten de mogelijkheden hiervoor nog te onderzoeken.

Het kan overigens premie schelen als je je huis goed onderhoudt en groen in de tuin hebt in plaats van alleen tegels. Als je bij een dijk woont, is het niet handig dure spullen in de kelder te zetten en in tijden van droogte is het aan te raden de afvoer schoon te houden. ‘Er zijn verzekeraars die daar steeds meer nadruk op leggen’, zegt een woordvoerder van het Verbond.

Dak dat regenwater opslaat

Als huiseigenaar heb je tal van mogelijkheden zelf je huis regenbestendig te maken. Zo kan een groen dak – een dak begroeid met planten – fungeren als waterbuffer om water tijdelijk op te slaan en later langzaam af te voeren, zodat het riool niet overbelast raakt bij hevige regen. Dat werkt het beste op een plat dak. Volgens Milieucentraal varieert het aanleggen van een groen dak van € 40 per vierkante meter voor een sedumdak van lichtgewicht vetplanten tot € 120 per vierkante meter voor een intensief begroeide daktuin.

Een simpele oplossing is de regenton, zowel geschikt voor op een balkon als in een tuin. Water dat je daarmee opvangt, kun je gebruiken om planten water te geven of de auto te wassen. Je koppelt dan de regenpijp af, waardoor regenwater niet meer het riool inloopt, maar in de ton. Er zijn ook regenzuilen en regenschuttingen. Een regenton van honderd liter heb je al vanaf ongeveer € 40, prijzen lopen op tot meer dan € 200 voor designtonnen of regenzuilen.

Je kunt het niet alleen

Huiseigenaren met laag gelegen woningen of een souterrain kunnen met een schot of waterstopper en zandzakken voor de voordeur het nodige water tegenhouden. Als huiseigenaar ben je in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de afvoer van hemelwater, maar je kunt het niet alleen. Woningen beschermen tegen wateroverlast is een klus die huiseigenaren, gemeenten en waterschappen bij uitstek samen moeten klaren, zegt Hilde Niezen, bestuurder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

‘De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte, zoals de riolering’, zegt zij. Dat kost gemeenten vele miljoenen, geld dat ze via de rioolheffing bij huishoudens en bedrijven ophalen. ‘Huiseigenaren hebben de plicht hun huis te beschermen tegen het binnendringen van water.’ Dat betekent onder meer het waterdicht maken van het huis, inclusief ondergrondse ruimtes als kelder of souterrain. Dat kost al gauw duizenden euro’s. De huiseigenaar is ook verantwoordelijk voor het goed functioneren van de binnenriolering: de afvoer van hemelwater en het vuile water uit onder andere de badkamer.

Als de gemeente niet zorgt voor een goede verwerking van regenwater, kun je alsnog natte voeten krijgen. Alle gemeenten moeten uiterlijk komend jaar een stresstest doen om in kaart te brengen waar overlast door onder meer extreme regen kan ontstaan. De meeste gemeenten zijn al begonnen met maatregelen, zegt Niezen.

Riolen kunnen het niet aan

Nederlandse riolen zijn vaak niet bestand tegen zoveel regenwater. Daarom koppelen steeds meer gemeenten de afvoer van regenwater af van de riolering. Het regenwater zakt dan in de bodem, loopt naar (tijdelijke) waterbergingen of loopt weg via grachten en sloten. Bewoners van de Amsterdamse wijk Betondorp in de Watergraafsmeer, een polder vijf meter onder het Normaal Amsterdams Peil (zeeniveau), hebben daar al ervaring mee.

Zij kregen onder meer een ondergronds ontwateringssysteem en twee putloze straten in hun wijk, waarbij overtollig regenwater via infiltratiegoten naar een sloot stroomt. Ze kregen ook een wadi: een waterbergende groenstrook. Het regenwater dat in omliggende straten valt, stroomt naar de wadi, waar het water door de planten en de lagere ligging langzaam in de bodem zakt.

Soms met subsidie

Gemeenten zorgen voor meer groen in de straten, lichten inwoners voor over groenere tuinen en andere oplossingen voor de afvoer van regenwater. Meer groen zorgt ook voor meer verkoeling in perioden van hitte en droogte. Voor het aanleggen van systemen die regenwater afvoeren naar tuin of sloot, in plaats van naar het riool, verstrekken sommige gemeenten subsidies. Ook voor het opvangen van regenwater met groene daken bestaan subsidies. ‘Altijd lokaal geregeld’, zegt Niezen. ‘In elke gemeente is dat anders.’

De gemeente Rotterdam biedt huiseigenaren sinds 2008 een subsidie voor de aanleg van groene daken. Dit jaar is dat € 20 subsidie per vierkante meter groen dak, komend jaar € 15 per vierkante meter. Volgens John Jacobs, regisseur van Water Sensitive Rotterdam, komt de subsidie komend jaar beschikbaar voor meer ‘klimaataanpassingsmaatregelen’. ‘De gemeente Rotterdam wil bewonersinitiatieven stimuleren’, zegt Jacobs.

'Verplicht label overstromingsrisico voor huis'

De gemeente, ruim 640.000 inwoners, gaat al decennia om met extreme neerslag. Dat komt omdat de stad kampt met de combinatie van extreme regen en bodemdaling. Het oude waterafvoersysteem kan dat maar beperkt aan. ‘Rotterdam ligt onder zeeniveau. En in de oude wijken in het centrum en daar omheen, daalt de bodem twee centimeter per jaar. Dat heeft gevolgen voor kelders en souterrains. Die moeten waterdicht zijn.’ Rotterdam wil dat nieuwbouwhuizen op termijn verplicht zeven centimeter regenwater op eigen terrein kunnen bergen. ‘Daar gaan we mensen mee helpen’, zegt Jacobs. ‘Maar in oude wijken is dat niet reëel.’

De organisatie Bluelabel (een initiatief van onder meer verzekeraar Achmea) bracht voor elk pand in Nederland in kaart hoe groot het risico is op wateroverlast bij hevige buien. Landelijk lopen vooral huizen in lager gelegen gebieden risico, en glooiende gebieden in de omgeving van Nijmegen. Evenals de centra van de vier grote steden. ‘Als je een huis koopt, zou je moeten weten wat het risico is’, zegt Jacobs. ‘Naast een verplicht energielabel, zou een huis ook een verplicht label voor het overstromingsrisico moeten hebben.’

Meer informatie

Dit is een bewerkte versie van het artikel 'Hoe houden we de regen tegen?' uit Eigen Huis Magazine, editie november 2018.

‘Bij nieuwbouw hebben zowel overheid als huiseigenaar nog mogelijkheden om rekening te houden met de afvoer van water, de aanleg van riolering et cetera’, zegt beleidsadviseur Michel Ligtlee. ‘Bij bestaande woningen is dat lastiger. Die zijn al aangesloten op een afvoerstelsel dat extreme hoeveelheden water vaak niet goed kan verwerken. Hiervoor moet een gezamenlijke aanpak komen. Het initiatief moet bij overheid en waterschappen liggen.’