Artikel
Beproefde techniek, nieuwe uitdaging

Hoe het warmtenet opnieuw wordt uitgevonden

Warmtenetten zijn de gedroomde opvolgers van het huidige aardgasstelsel. Alleen: zo’n net aanleggen in een al bestaande wijk is wel even andere koek dan alles wat tot nu toe is gedaan. 
Auteur: Marijke van Gerven | Publicatiedatum: juli / augustus 2019

“Ik heb wel een groot erf, maar geen geldboom in de tuin,” zegt Diana de Groot. Ze woont in een hoekwoning in Schothorst-Zuid, een jarenzeventigwijk in Amersfoort. “Ik hoorde dat het wel een ton kan kosten als we ons huis isoleren, van het aardgas laten halen en aansluiten op een warmtenet.” De gemeente Amersfoort wil dat deze wijk in 2030, over iets meer dan tien jaar, geen aardgas meer gebruikt. Het overgrote deel van de huizen wordt daarom de komende jaren aangesloten op een nieuw aan te leggen warmtenet.

Met een proefproject in Schothorst wil Amersfoort leren hoe ze dat moet aanpakken. Want warmtenetten bestaan natuurlijk al wel, maar vooralsnog zijn ze hoofdzakelijk aangelegd in nieuwbouwwijken. Waar de huizen goed zijn geïsoleerd en waar het relatief gemakkelijk is om leidingwerk in de grond aan te leggen. In een bestaande wijk is dat andere koek. In de Amersfoortse wijk staan daarom netbeheerders, isolatiebedrijven en warmteleveranciers bij deelnemers aan het proefproject op de stoep om eerst maar eens in kaart te brengen wat eigenlijk in en rond de huizen moet gebeuren. De Groot is een van de deelnemers. “Ik heb me aangemeld omdat ik dan informatie krijg uit eerste hand en ik hoop dat de gemeente ons financieel helpt.”

Monsterklus

Het is de bedoeling dat in 2050 vrijwel geen enkele woning in Nederland nog een aardgasaansluiting heeft. Daarom staat in het Klimaatakkoord dat al twintig jaar eerder, in 2030, anderhalf miljoen woningen niet meer met aardgas mogen worden verwarmd. Warmtebedrijven hebben de ambitie vanaf 2021 jaarlijks vijftigduizend woningen op een warmtenet aan te sluiten en vanaf 2025 tachtigduizend woningen per jaar. Hoewel de komende twintig jaar honderdduizenden woningen op een warmtenet worden aangesloten, weten de uitvoerende partijen nog niet precies hoe ze deze monsterklus moeten volbrengen. Minister Ollongren van het ministerie van Binnenlandse Zaken selecteerde vorig jaar 27 gemeenten die met subsidie van het Rijk mogen proefdraaien met het aardgasvrij maken van een woonwijk. Purmerend bijvoorbeeld kreeg bijna 7 miljoen euro. Daar is afgelopen mei na anderhalf jaar voorwerk de schop de grond in gegaan. Omdat het een proefproject is, betaalt de gemeente de noodzakelijke kosten. Die raamde Purmerend op € 8.000 per woning. Ook de mensen die hun huis liever op een andere manier verwarmen, bijvoorbeeld met een warmtepomp, krijgen dat bedrag. Gedurende de voorbereiding werkten ambtenaren in een huis in de betreffende wijk, zodat bewoners bij hen met vragen terechtkonden. Amersfoort is niet een van de 27 proefgemeentes, en moet het daarom stellen zonder miljoenensubsidie. “Eén van onze vragen is hoe we zorgen dat de verbouwing voor iedereen betaalbaar blijft. Wij kunnen het niet subsidiëren. Als we dat doen, gaat de ozb met datzelfde bedrag omhoog. We zoeken naar goede  financieringsmogelijkheden, bijvoorbeeld naar gebouwgebonden financiering,” zegt Astrid Janssen, wethouder duurzaamheid bij de gemeente Amersfoort. Dat is een lening die aan de woning ‘vastzit’, in plaats van aan de bewoner. Verhuis je, dan gaat de lening over op de nieuwe eigenaar. Probleem is dat de lening nog niet verkrijgbaar is. Dat is niet het enige struikelblok voor gemeentes. Het Klimaatakkoord is nog niet gesloten en er is een nieuwe Warmtewet in de maak. Gemeentes nemen nu besluiten die misschien straks door nieuwe regelgeving achterhaald zijn.

Die ene die niet wil

Ander probleem zijn de huiseigenaren die niet willen stoppen met het gebruik van aardgas. Niemand mag ze daartoe dwingen. “Beeld je een huishouden in dat een paar jaar geleden maar net z’n huurwoning kon kopen van de woningcorporatie,” zegt Jacqueline van Dongen. Zij is regionaal portefeuillehouder van de energietransitie in de Drechtsteden, een samenwerkingsverband van zeven Zuid-Hollandse gemeentes. “De rest van de straat bestaat nog uit huurwoningen die allemaal worden aangesloten op een warmtenet. 

Dat ene huishouden doet vanwege de kosten niet mee en schuift de overstap voor zich uit. De gasprijs stijgt verder, maar de aansluiting op het warmtenet blijft voor hen te duur. Dat gaat problemen opleveren. We moeten zorgen dat zo’n huishouden met de rest van de wijk kan meekomen,” zegt Van Dongen. 

In de Drechtsteden gaan de wijken Sliedrecht-Oost (Sliedrecht) en Crabbehof (Dordrecht) van het aardgas af. Voor de eerste wijk kreeg Sliedrecht € 3,8 miljoen subsidie. Van Dongen: “Het uitgangspunt voor de Drechtsteden is gunstig. Veel wijken lijken geschikt voor een warmtenet en er zijn veel warmtebronnen. Bij Sliedrecht en Papendrecht ligt een geothermiebron – dat zou duurzame warmte betekenen voor een groot gebied. Warmtebedrijf HVC mag daar proefboringen doen. En in Dordrecht ligt al een warmtenet. We hebben geluk. De woningcorporaties hebben de handen ineengeslagen en de intentie uitgesproken het warmtenet met warmteleverancier HVC uit te breiden, waardoor het ook voor huiseigenaren makkelijker en goedkoper wordt aan te sluiten. Desondanks blijft het een enorme financiële uitdaging om het warmtenet aan te leggen. Als het hier niet lukt om de businesscase rond te krijgen, gaat het in de rest van Nederland zeker niet lukken.” De oplossing? “Betrokken partijen moeten de kosten van de aanleg zoveel mogelijk verlagen. Ook het Rijk speelt hierin een belangrijke rol. Daarnaast zijn over de hele linie meer mensen nodig – er komt een puist werk op ons af.”

Wachten op een rapport

De Amersfoortse Diana de Groot wacht op een rapport over haar woning waarin staat wat met haar huis moet gebeuren om het te kunnen aansluiten op een warmtenet. “Het moet in ieder geval verder worden geïsoleerd, verwacht ik,” zegt De Groot. Met het rapport worden ook de kosten duidelijk. Die zijn onder meer afhankelijk van de bron die het warmtenet gaat voeden. Hoe lager de temperatuur van het water in het warmtenet is, hoe beter het huis moet worden geïsoleerd. Amersfoort onderzoekt de mogelijkheden nog. “We hebben geen grote restwarmtestromen, maar wel het Valleikanaal in de buurt. Daaruit zouden we warmte kunnen putten,” zegt wethouder Janssen. Verder kijkt de gemeente naar aardwarmte. Biomassa vindt de gemeente geen goede oplossing en wil ze hooguit gebruiken als andere bronnen niet voorhanden zijn. “Ik ben heel benieuwd wat de verbouwing ons gaat kosten,” zegt De Groot. Voor veel huiseigenaren is dat de hamvraag. Vereniging Eigen Huis wordt geregeld door leden gevraagd wat het kost om je huis klaar te maken voor een aardgasvrije toekomst. Daarom gaf de vereniging adviesbureau Berenschot de opdracht te berekenen wat een aansluiting op een warmtenet kost. De eigenaar van een tussenwoning met energielabel B is tussen de € 8 en € 14 duizend kwijt (prijspeil 2019). Een huis met energielabel B is goed geïsoleerd, maar heeft vaak geen hr++-glas in de kozijnen. En dat is wel nodig, net als vloerverwarming. Een groot deel van de investering – Berenschot gaat uit van € 6.500 (prijspeil 2019) – gaat op aan de aansluitkosten. “Voor bestaande warmtenetten zijn de aansluitkosten gereguleerd (€ 1.040 (prijspeil 2019)), voor nieuw aan te leggen netten mag de netbeheerder hiervan afwijken. Voor een nieuw net kunnen de aansluitkosten daardoor fors hoger liggen,” zegt Michiel van Werven, consultant bij Berenschot. Een groot verschil.

“Netbeheerders gebruiken de aansluitkosten om uit de kosten te komen,” zegt Van Werven. Vragen zonder antwoorden In elke gemeente waar plannen zijn om huizen op een warmtenet aan te sluiten, worden informatiebijeenkomsten georganiseerd. In Amersfoort kwamen op een zaterdagmiddag, waarop veel mensen sporten of boodschappen doen, ruim vijfhonderd mensen. In de Drechtsteden een vergelijkbaar verhaal. Van Dongen: “Mensen willen weten waar ze aan toe zijn en wat ze nu al zelf kunnen doen, maar we kunnen niet al hun vragen beantwoorden. Over 5 of 6 jaar is dat waarschijnlijk een ander verhaal, dan weten we beter hoe het kunstje moet.”


Dit is een bewerkte versie van het artikel 'Hoe je een wijk aan een warmtenet krijgt' uit Eigen Huis Magazine, juli/augustus 2019.

Meer lezen

Stadsverwarming

De komende jaren moeten 100 duizenden woningen op stadsverwarming worden aangesloten. Wat komt daar bij kijken? En hoe werkt zo’n warmtenet eigenlijk? Wat is stadsverwarming?

Warmtewet: 5 vragen

Ongeveer 400 duizend huishoudens verwarmen hun woning nu met stadsverwarming. De komende jaren komen daar 750 duizend huiseigenaren bij. Een nieuwe wet moet zorgen dat zij niet te veel betalen voor de levering van warmte. Vragen en antwoorden

Klimaatplannen van de overheid

Uiterlijk in 2030 moeten 1,5 miljoen woningen van het aardgas af zijn. Wat betekent dit voor jou? Over de klimaatplannen