Artikel
Reportage: hoe je een wijk aan een warmtenet krijgt

Met de hele woonwijk van het aardgas af

Honderdduizenden huizen zullen de komende jaren worden afgesloten van het gas en aangesloten op stadsverwarming, met straten tegelijk. Purmerend is een van de 27 gemeenten die vast proefdraait. Lessen: ga langs de deuren, subsidieer alles, dram niet.
Auteur: Marijke van Gerven | Publicatiedatum: Maart 2019

Wat is stadsverwarming? 

Een warmtenet is een ondergronds buizennetwerk waardoor warm water stroomt. Met dat water kun je huizen en douche- en kraanwater verwarmen. In de volksmond wordt deze manier van verwarmen ook wel stadsverwarming genoemd. Vooralsnog komt de warmte vooral van kolen-, gas- en afvalcentrales. Maar in 2050 mag de warmte alleen nog van duurzame bronnen komen. Dan heb je het onder meer over geothermie (warmte uit de aarde), aquathermie (warmte uit oppervlakte- en afvalwater), biomassacentrales (verbranding van gecertificeerde biomassa) of over restwarmte van bedrijven, zoals datacentra.


60 jaar geleden werden de huizen in de Gasinjetstraat opgeleverd. Shell liet ze bouwen voor zijn medewerkers – sommigen wonen er nog. De huizen hebben een voortuin, de dakpannen zijn oranjerood en in de voor- en achtergevel zitten grote ramen. Aan de overkant van de weg staat een basisschool, het is een komen en gaan in de straat. Woensdagmorgen negen uur zijn de lamellen van het hoekhuis op nummer 74 open. “Dat betekent dat iedereen binnen mag komen met vragen over wat hier staat te gebeuren,” zegt Jaspert Verplanke, programmamanager Duurzaamheid bij de gemeente Purmerend. De tussenwoning – ingericht met tweedehands bureaus, tafels en stoelen – doet sinds een jaar dienst als kantoor voor de ambtenaren die bezig zijn met voorbereidende werkzaamheden om de wijk Overwhere-Zuid aardgasvrij te maken.

Proeftuin Purmerend 

Purmerend is een van 27 gemeenten die door minister Ollongren van Binnenlandse Zaken zijn geselecteerd om proef te draaien met het aardgasvrij maken van een wijk. Elke deelnemende gemeente heeft een eigen aanpak. De lessen die ze leren, moeten helpen bij het uiteindelijk verduurzamen van alle woningen in Nederland. Purmerend kreeg een een rijksbijdrage van bijna zeven miljoen euro, om 1.276 gebouwen van het aardgas te halen en anders te verwarmen. De 95 woningen in de Overwhere-zuid maken daarvan onderdeel uit.

Riool op knappen

Deze ochtend is ook wethouder Duurzaamheid Paul van Meekeren aanwezig op nummer 74. “We zitten hier middenin het gebied dat op de schop gaat. Hierdoor hebben we veel aanspraak. Niemand wandelt naar het stadhuis om daar een nummertje te trekken en een vraag te stellen. We hebben de afspraak met de buurt gemaakt dat als de lamellen open zijn, we thuis zijn. Dan ben je welkom."
"Het riool stond op knappen. Het was een logisch moment om te kijken of we deze wijk ook konden aansluiten op het warmtenet,” zegt programmamanager Verplanke. In Purmerend is meer dan 75% van de gebouwen al aangesloten op het warmtenet van biomassacentrale Stadsverwarming Purmerend, die gestookt wordt met snoeiafval van Staatsbosbeheer. De komende jaren worden steeds meer huizen, winkels en andere gebouwen op het warmtenet aangesloten. In oktober 2017 organiseerde de gemeente de eerste bewonersbijeenkomst in Overwhere-zuid. “De opkomst was hoog, ik denk dat er een mannetje of tachtig was. Een aantal bewoners was sceptisch, die vroegen waarom dit allemaal nodig was. Anderen voelden meer voor een warmtepomp. ‘Prima, ga maar uitzoeken of dat mogelijk is en wat dat kost, zeiden we,’” zegt Jaspert Verplanke. De gemeente kan bewoners niet dwingen over te stappen op het warmtenet. “In het gekste geval moet netbeheerder Liander zelfs een nieuw gasnet aanleggen als 1 of 2 huiseigenaren niet willen overstappen,” zegt wethouder Van Meekeren.

Een paar maanden na de eerste bijeenkomst veranderde de stemming in de wijk. In het nieuws ging het steeds vaker over een aardgasvrije toekomst. Verplanke: “De man die liever een warmtepomp wilde, stond om half acht bij ons op de stoep.‘Doe mij toch maar stadsverwarming. Voor een warmtepomp en isolatie ben ik tussen de € 40 en € 50 duizend kwijt.’” Nogal een verschil met de kosten die met stadsverwarming gemoeid zijn. "Omdat het een proefproject is, betaalt de gemeente de noodzakelijke, adequate kosten. Die hebben we geraamd op € 8.000 per woning,” zegt Van Meekeren. Ook de mensen die hun huis liever op een andere manier verwarmen, krijgen dat bedrag. Van Meekeren: “De gemeenteraad stelde hiervoor wel een voorwaarde: minimaal 50% van de bewoners moet de intentie hebben te stoppen met aardgas.” Dus gingen ambtenaren, techneuten van de netbeheerder en installateurs van stadsverwarming ’s avonds op huisbezoek. Verplanke: “We gingen langs alle deuren. De bewoners konden hun vragen stellen en wij bekeken de situatie. Want hoewel de huizen van buiten op elkaar lijken, is geen enkel huis vanbinnen hetzelfde.” 75% van de bewoners ondertekende de intentieverklaring. Omdat de gemeente de kosten vergoedt, wordt de klus aanbesteed. De huiseigenaren hebben daardoor geen omkijken naar de aanpassing van het huis.

Nog nooit vertoond

De tussenwoning van de gemeente fungeert als testwoning. Het oorspronkelijke idee was dat de afleverset, een kastje dat het warme water over de radiatoren in huis verdeelt, in de meterkast zou komen. “Dat leek de meest logische plek, maar dat paste niet. En de meterkast groter maken, bleek geen optie, omdat je dan niet meer met een rollator of kinderwagen door de gang kunt,” zegt Verplanke. In het huidige plan gaan de leidingen daarom via de gevel omhoog en dan door het dak naar de plek waar de cv-ketel nu op zolder staat. Daar komt straks de afleverset te staan. Verplanke: “Dat is nog nooit vertoond in Nederland.” In Overwhere-Zuid is na ruim 1 jaar tijd nog geen schop de grond in gegaan. In februari moeten de eerste bomen zijn gekapt, begin mei beginnen de eerste rioolwerkzaamheden en voorbereidingen voor het warmtenet. Als het meezit, wordt het warmtenet tussen juni en oktober aangelegd. En dan zijn dit nog maar de eerste 95 woningen. “Het is een bijzonder intensief project,” zegt Van Meekeren. Hierna volgen nog minstens 1.000 gebouwen die binnen het proefproject vallen waarvoor Purmerend subsidie heeft gekregen van het Rijk. “We kijken nu hoe we moeten opschalen. Waarschijnlijk komt het erop neer dat we weer in zaaltjes staan om mensen te informeren over wat komen gaat. En in the end zullen we ook weer langs  alle deuren gaan om de situatie per woning te bekijken, verwacht ik,” zegt Verplanke. Hoe Purmerend in het volgende, grotere warmteproject met de kosten omgaat, weet van Meekeren nog niet. “We krijgen hierover nu al vragen van bewoners van andere wijken. Of we dan weer de kosten vergoeden. Dat wordt nog een politieke discussie.”

Dit is een bewerkte versie van het artikel 'Hoe je een wijk aan een warmtenet krijgt' uit Eigen Huis Magazine, editie maart 2019.

Meer lezen

Warmtewet: 5 vragen

Ongeveer 400 duizend huishoudens verwarmen hun woning nu met stadsverwarming. De komende jaren komen daar 750 duizend huiseigenaren bij. Een nieuwe wet moet zorgen dat zij niet te veel betalen voor de levering van warmte. Vragen en antwoorden

Stadsverwarming

De komende jaren moeten 100 duizenden woningen op stadsverwarming worden aangesloten. Wat komt daar bij kijken? En hoe werkt zo’n warmtenet eigenlijk? Wat is stadsverwarming?

Klimaatplannen van de overheid

Uiterlijk in 2030 moeten 1,5 miljoen woningen van het aardgas af zijn. Wat betekent dit voor jou? Over de klimaatplannen