Artikel
Regionale Energiestrategie

Stroomplannen die wachten op een aansluiting

Nederland telt 30 energieregio’s waarin plannen worden gemaakt om energie duurzaam op te wekken op land. Dat gebeurt redelijk onzichtbaar en daarin schuilt het gevaar dat huiseigenaren zich overvallen voelen als de plannen concreet worden.

Auteur: Johan van Leipsig | Publicatiedatum: juli 2020

Wat gebeurt er in jouw energieregio?

Op de website van uw gemeente vind je de belangrijkste informatie over de transitie naar duurzame energie in uw omgeving. Wil je meer weten, dan kun je op de website van het Nationaal Programma RES de plannen van jouw regio vinden. Maar houd ook de site van de rijksoverheid in de gaten, met name die van het Bureau Energieprojecten. Verder worden plannen gepubliceerd in regionale en/of nationale dag- of weekbladen. 


In 2019 sloten politici en vele belanghebbenden het Klimaatakkoord. Daarin is onder andere afgesproken dat er in 2030 voor 35 Terawattuur (Twh) aan stroom moet worden opgewekt op land, en dat 1,5 miljoen huizen van het aardgas af moeten. “Vereniging Eigen Huis heeft zich sterk gemaakt om de maatregelen uit het akkoord woonlastenneutraal te krijgen”, zegt Maarten Eeke van der Veen, beleidsadviseur bij Vereniging Eigen Huis. Met woonlastenneutraal wordt bedoeld dat de kosten van de maatregelen niet hoger mogen zijn dan de toekomstige besparing. “Ook participatie was een belangrijk onderdeel”, vervolgt Van der Veen. “Het gaat om de portemonnee, de woning en de leefomgeving van huiseigenaren. Die moeten daarom ook inbreng hebben.” De uitgangspunten van het Klimaatakkoord zijn weliswaar goed, vindt hij, maar toch is het volgens hem nog onduidelijk wat alle plannen onderaan de streep concreet betekenen voor huiseigenaren. “Mede daarom heeft de vereniging het akkoord niet ondertekend.”

Regionale energiestrategieën

Om de doelen uit het Klimaatakkoord te behalen, bewandelt de overheid meerdere wegen. Van het gas afgaan is één weg, en de manier waarop gemeenten dat per wijk aanpakken krijgt veel aandacht. Een andere weg is de transitie naar de opwek van duurzame elektriciteit op land; die krijgt minder aandacht. Minder mensen zullen hebben gehoord van de energieregio’s die Nederland kent in het kader van het akkoord, of van de Regionale Energie Strategie (RES) die al deze regio’s opstellen. Kristel Lammers, programmadirecteur van het Nationaal Programma RES, legt uit hoe het zit. “De RES’en zijn een van de stappen in de uitwerking van het Klimaatakkoord, dat aangeeft hoe Nederland wil voldoen aan de doelen uit het verdrag van Parijs. In het Klimaatakkoord staat dat in 2030 de uitstoot van CO2 met de helft moet zijn teruggebracht ten opzichte van 1990. Om de doelen op elektriciteitsgebied te behalen, is ons land opgedeeld in dertig energieregio’s. Die geven in de RES aan hoeveel zij kunnen bijdragen aan de landelijke doelstelling om de 35 TWh aan duurzame opwek van energie op land te halen. Ook staat in de RES’en op welke manier ze dat willen doen en welke duurzame warmtebronnen regionaal beschikbaar zijn.”

Geen bezwaar of beroep mogelijk

Elke RES wordt opgesteld door zo veel mogelijk partijen: provincies, gemeenten en waterschappen in samenwerking met netbeheerders, inwoners, maatschappelijke partijen, ondernemers en energiecoöperaties. Lammers: “Het Nationaal Programma RES ondersteunt de regio's bij het maken van de RES.” Volgens Jurgen Jansen hebben de RES’en geen harde juridische status. Hij is jurist bij Vereniging Eigen Huis. “Het zijn bestuurlijke afspraken, beleidsstukken. Burgers worden er nog niet aan gebonden. Er bestaat daarom ook geen bezwaar en beroep tegen. Pas als de gemeente concrete besluiten gaat nemen, bijvoorbeeld een omgevingsplan, kan een burger officieel tegen dat besluit ageren.”

Nog een ver-van-mijn-bed-show

Hier is dus een stille transitie gaande, zegt Maarten Eeke van der Veen: “Er is veel aandacht voor de wijkaanpak en woningen van het aardgas af krijgen. De RES heeft echter ook veel impact en die is nog onderbelicht. De RES moet niet alleen over cijfers en doelen gaan. Draagvlak creëren is net zo belangrijk. Het is nu nog vaak een ver-van-mijn-bed-show voor huiseigenaren. Veel beleidstaal en abstracte plannen. Met het risico dat huiseigenaren zich overvallen voelen zodra de plannen in een later stadium concreter worden. Wij pleiten dus vooral voor meer participatie en draagvlak in een zo vroeg mogelijk stadium. Want we worden hier straks allemaal door geraakt.”

Meedenken en invloed uitoefenen

Kristel Lammers van het Nationaal Programma RES erkent dat zo veel mogelijk mensen moeten meedenken over de energietransitie. Want de manier waarop we energie verbruiken, verandert. “Door hierover mee te denken, kun je invloed uitoefenen op wat er in jouw regio en buurt gaat gebeuren. Een RES heeft als doel om minstens de helft van de opbrengsten van de productie van schone energie eigendom te laten zijn van de lokale gemeenschap. Lammers: “Dit kan bijvoorbeeld via lokale energiecoöperaties van burgers en bedrijven.” En er is nog iets, vertelt Lammers. “In een RES staat behalve hoe een regio elektriciteit wil opwekken en vasthouden, ook vaak de ambitie om de vraag naar elektriciteit te verminderen. Als huiseigenaar is het handig om daarover mee te denken, want hoe beter geïsoleerd een huis is, hoe minder stroom er nodig is.”

Hopen op een olievlekwerking

Tot dusver lijkt het erop dat de burger zelf informatie moet halen over een RES. Maar dat gaat veranderen, denkt Lammers. “Gemeentes en regio’s gaan steeds meer actief informeren en we hopen dat zo een olievlekwerking ontstaat waardoor steeds meer burgers op de hoogte raken en zich actief met de energietransitie gaan bemoeien. Naarmate de abstractere plannen uit de RES concreter worden, kunnen mensen zich er een betere voorstelling van maken en worden ze gestimuleerd mee te denken.”

Dit is een bewerkte versie van het artikel 'Stroomplannen die wachten op een aansluiting' uit Eigen Huis Magazine, editie juli 2020.

Meer lezen

Wat is een Regionale Energiestrategie?

Zijn er plannen voor een windpark of zonneweide in jouw woonomgeving? Dat en meer lees je in een Regionale Energiestrategie.  Lees meer
Geplaatst 3/06 | Laatste update 3/06

Meer dan sheets en lauwe koffie

Woon je straks in de buurt van windturbines? Zorg dat je op de hoogte bent van de plannen in jouw regio, tipt beleidsadviseur Maarten Eeke van der Veen. Lees zijn blog

Klimaatplannen van de overheid

Uiterlijk in 2030 moeten 1,5 miljoen woningen van het aardgas af zijn. Wat betekent dit voor jou? Over de klimaatplannen