Artikel
Schaarste

Twaalf weken wachten op een warmtepomp

Klimaatdoelen komen in het gedrang

Nederland wil koploper zijn in Europa en de CO2-uitstoot in 2030 met 55 procent verlagen. Een mooi streven, maar is dit haalbaar nu er een gebrek is aan grondstoffen en vakmensen?

Auteur: Ingeborg Wiesenekker | Publicatiedatum: maart 2022

“Op dit moment staan er twintigduizend vacatures open in de installatietechniek”, zegt Doekle Terpstra, voorzitter van ondernemersorganisatie Techniek Nederland. Uit onderzoek van onder meer het UWV blijkt dat er een groot tekort is aan technische beroepen die nodig zijn voor de uitvoering van de klimaatdoelen. Dit zijn onder andere isolatiemonteurs, zonnepaneelinstallateurs, monteurs van warmtenetten of energieprestatieadviseurs. Henk ter Harmsel, directeur van isolatiebedrijf Pluimers kan hierover meepraten: “In Nederland is de spoeling vakmensen dermate dun dat wij collega’s uit het buitenland halen.”

Leveringsproblemen

In de eerste maanden van 2020, na de uitbraak van de coronapandemie, werd de productie van veel materialen en artikelen stilgelegd. De vraag naar goederen nam juist toe en het energieverbruik ging omhoog, omdat veel mensen thuiswerkten en in en rond het huis gingen klussen. Uit angst voor corona stonden containers met producten stil en werd pijnlijk duidelijk dat Europa voor de bevoorrading sterk afhankelijk is van China, Rusland en Amerika. Hierdoor ontstond een tekort aan grondstoffen en producten die nodig zijn om de energietransitie te laten slagen. Niemand kon de ernst van de coronapandemie voorspellen, maar tien jaar geleden schreef TNO samen met de Federatie Metaal- en Elektrotechnische Industrie wel een rapport over de zorgen rondom de leveringszekerheid. Vierentwintig van de dertig ondervraagde bedrijven gaf toen aan leveringsproblemen te ondervinden. Het leveringsprobleem bestaat dus al heel wat jaren en werd door de pandemie uitvergroot. “China en Amerika zijn al langere tijd bezig met het vervullen van hun eigen grondstofbehoeftes”, zegt TNO-onderzoeker Ton Bastein. “Nederland is op handelsgebied altijd het braafste jongetje van de klas geweest en wachtte eindeloos op spullen die uiteindelijk naar andere landen gingen. Pas sinds de coronapandemie zien we toenemende bewustwording van deze risico’s, maar dit is rijkelijk laat”, aldus Bastein.

Niet meteen aan de beurt

Naast de leveringsproblemen, waar overigens nog geen einde aan is gekomen, stegen ook de gasprijzen. Volgens Remeha, producent van warmtepompen, was de vraag naar duurzame verwarmingsinstallaties de afgelopen maanden vijf tot zeven keer groter dan in dezelfde periode een jaar geleden. Volgens Ilze Poppe, directeur van Poppe Installatietechniek, staat de telefoon roodgloeiend: “De levertijd van warmtepompen is nu, afhankelijk van de leverancier, tussen de vier en twaalf weken. Dat zijn we niet gewend. Als we eerder een product bestelden, was het de volgende dag bij ons binnen. We zitten nu, afgezien van de spoedklussen, vol tot aan 2023.” 
“De hoge energieprijzen raken mensen in de portemonnee. Met isoleren kun je de kosten drukken”, zegt Ter Harmsel van Pluimers. “De vraag naar isolatiewerkzaamheden is sinds vorig jaar met tien procent toegenomen en daarbij ook de vraag naar isolatieproducten, zoals minerale wol of polyurethaan. Gelukkig hoeven wij nog geen ‘nee’ te verkopen. Pluimers is een internationaal bedrijf met veel voorraad. Collega-bedrijven kloppen geregeld bij ons aan of wij misschien producten over hebben, omdat hun fabrikanten niet kunnen leveren”, zegt Ter Harmsel.
Volgens Terpstra van Techniek Nederland is het belangrijk (potentiële) klanten goed te informeren. “Mensen die willen verduurzamen, verwachten dat ze meteen aan de beurt zijn. Dat gaat nu gewoon niet. Daarom roepen wij huiseigenaren op om op tijd na te denken over hoe ze willen verduurzamen
en hierover in gesprek te gaan met de installateur. Woningbezitters die hun cv-ketel pas vervangen als deze kapotgaat, kiezen, vanwege de lange levertijden van warmtepompen, sneller opnieuw voor een cv-ketel. Dan mis je eigenlijk een mogelijkheid om te verduurzamen en dat is zonde.”

Alleen voor luxe producten

TNO-onderzoeker Bastein doet sinds 2009 onderzoek naar de schaarste van grondstoffen. Hij vertelt dat uit onderzoek van het Internationaal Energieagentschap blijkt dat er in 2040 ten opzichte van 2020 twintig keer zoveel kobalt, veertig keer zoveel lithium, twintig keer zoveel nikkel en zeven keer zoveel zeldzame aardmetalen nodig zijn voor de energietransitie. “Deze grondstoffen – die niet opraken, maar wel steeds minder makkelijk te vinden zijn – gebruiken we in windturbines, warmtepompen en zonnecellen. Ook zijn ze nodig om duurzaam opgewekte elektriciteit om te zetten in waterstof. We gebruiken ze daarnaast voor alledaagse producten, zoals elektrische bedienbare autoramen en mobiele telefoons. We vinden het normaal dat onze welvaart groeit en daar hebben we materialen en grondstoffen voor nodig. Maar misschien moeten we schaarse materialen inzetten voor duurzame in plaats van luxe producten”, aldus Bastein.

Kloof tussen ambitie en werkelijkheid

Technische sectoren proberen oplossingen te bedenken door meer samen te werken, slim in te kopen en producten binnen Europa te produceren, maar politieke hulp is volgens Ter Harmsel gewenst. “Ik ben geen zwartdenker, maar we kunnen niet om de problemen heen”, zegt Ter Harmsel van Pluimers. De komende jaren moeten we renoveren en duurzame nieuwe huizen bouwen en daar heb je mensen en producten voor nodig. Het zou de overheid sieren als ze de samenwerking met uitvoerende bedrijven zou intensiveren.” Terpstra van Techniek Nederland is het hier roerend
mee eens: “De technieksector is de ruggengraat van het Klimaatakkoord, zonder ons geen realisatie. Het is dan ook niet meer dan logisch dat wij worden betrokken bij de verdere uitvoering van dit akkoord. Gebeurt dat, dan is veel mogelijk.” 
Uit onderzoek van het Centraal Planbureau (oktober 2021) blijkt dat Nederland ver achter loopt met het behalen van klimaatdoelen. Geen enkel land binnen Europa wekt zo weinig duurzame energie op. Daarbovenop komen de problemen van schaarste, grondstoffen en vakmensen. “Ik merk de afgelopen jaren dat beleidsambities maar zelden worden gehinderd door praktische overwegingen: zijn er wel genoeg handjes of producten om het akkoord uit te voeren? Bij grote plannen moet je op zijn minst weten hoe de economie ervoor staat en wat de voornaamste risico’s zijn, zodat je kan ingrijpen voor het misgaat”, zegt Bastein van TNO. In 2019 toen het Klimaatakkoord werd ondertekend, was er geen coronapandemie en waren de gasprijzen niet zo hoog als nu, maar ook toen waren de leveringsproblemen groot. Met deze complicaties in het achterhoofd kon de politiek de ambities bijstellen. Het tegenovergesteld gebeurde: in het nieuwe coalitieakkoord uit 2021 werden de CO2-doelstellingen ambitieuzer gemaakt. Er moet een enorme inhaalslag worden gemaakt, willen deze ambities waargemaakt kúnnen worden.

    Dit vindt de vereniging

    Onder huiseigenaren is er een brede steun voor het Klimaatbeleid dat is opgesteld om de CO2-uitstoot te reduceren. Het is wel belangrijk dat barrières voor huiseigenaren worden weggenomen en dat er voldoende middelen zijn om tot verduurzamingsstappen over te gaan. Met toenemende schaarste wordt dit bemoeilijkt en dat is jammer. Want verduurzamingsplannen van huiseigenaren worden zo vertraagd. Vereniging Eigen Huis vindt het belangrijk dat beleidsmakers bij het opstellen van ambities en plannen realistisch zijn. Niet doordenderen, maar ook (op tijd) investeren in randvoorwaarden. Dit voorkomt teleurstellingen en versnelt de transitie.

    Dit is een bewerkte versie van het artikel 'Klimaatdoelen komen in het gedrang' uit Eigen Huis Magazine, editie maart 2022.


    Lees meer

    Energie besparen

    Besparen op uw energierekening kan op verschillende manieren. Wij hebben een aantal handige bespaartips op een rijtje gezet. Bespaartips

    Stijging energieprijzen

    Miljoenen huishoudens krijgen te maken met energieprijzen die hard omhoog gaan. Wat is er aan de hand? Over de energieprijzen

    Duurzaam verwarmen

    Is je huis goed geïsoleerd, dan kun je het duurzaam verwarmen. Bijvoorbeeld met een warmtepomp.  Over duurzaam verwarmen

    Isoleren en ventileren

    Een lagere energierekening begint met isoleren. Welke mogelijkheden zijn er? Wat kost isoleren en wat levert het op? Over isoleren