Artikel
Huis kopen

Door hoge huizenprijzen en corona leeft de plattelandsdroom op

Door de coronacrisis en hoge huizenprijzen verliezen de grote steden aan populariteit, zo voorzagen verscheidene wetenschappers en trendwatchers vorig jaar. Wat komt daar nu van terecht? “No way dat ik terugkeer naar de Randstad.”
Auteur: Sander van der Ploeg | Publicatiedatum: Oktober 2021

Maanden voordat de verhuiswagen voorreed, begonnen Albert Meijer (60) en zijn vrouw al met inpakken. Zie het als voorpret, want het stel kon niet wachten om te verhuizen. 26 jaar woonden ze in Hoofddorp, onder - “zeg maar gerust in” - de rook van Schiphol. Een half jaar geleden verhuisden ze 180 kilometer oostwaarts, naar hun nieuwe, ruimere woning in Westerhaar – een lintdorpje even boven Almelo.

Meijer kent z’n nieuwe woonomgeving goed. Dikwijls vierden ze er vakantie. Vijftien jaar geleden al besloot het stel naar het oosten te trekken. Het wachten was alleen op Meijers pensionering. Maar ja, de pensioengerechtigde leeftijd werd ondertussen keer op keer opgerekt en het kwam er maar niet van.

Toen kwam corona.

“Schiphol lag tijdens de lockdowns zo goed als plat, er waren nauwelijks nog vluchten”, zegt Meijer. “Ineens sliepen we beter, hoorden we de vogels fluiten in onze tuin. Ook verbeterde de luchtkwaliteit enorm.” Inmiddels is het alweer een stuk drukker op de nationale luchthaven. Het lijkt een kwestie van tijd voordat Schiphol weer als vanouds zo’n 1.500 vluchten per dag verwerkt.

“Ik ga pas over acht jaar met pensioen. Maar we konden niet opnieuw wennen aan het lawaai en de stank”, zegt Meijer. “Mijn werkgever heeft kantoren in heel het land en ik vroeg overplaatsing aan naar Almelo, wat ik voorheen niet durfde. De coronacrisis gaf ons het laatste zetje.”

Triomf van het platteland

Meijers relaas zou wel eens model kunnen staan voor de overwegingen van nog veel meer Randstedelingen. Tenminste, als we de publicaties van verscheidene wetenschappers en trendwatchers en makelaars mogen geloven.

Door het thuiswerken worden velen zich pijnlijk bewust van hun kleine behuizing in de stad en het gebrek aan groene ruimte. Waarom zou je in de drukke, dure stad blijven wonen als je ook daarbuiten veel goedkoper in de rust, in het groen kan wonen en met een laptop op schoot gewoon je werk kan blijven doen?

“Als ze kunnen thuiswerken, dan zullen vooral gezinnen overwegen de stad te verlaten, zeker nu ze het gemak van online werken ervaren”, schreef Rijksbouwmeester Floris Alkemade in april in een essay over de toekomst van Nederland. “Ik denk dat er sprake kan zijn van een triomf van het platteland”.

Virusangst

Ook niet onbelangrijk: in een beetje stad wonen honderdduizenden mensen opeengepakt bij elkaar. Geen prettig idee als een virus rondwaart, zoals de zeer besmettelijke Deltavariant. “Inwoners voelen zich in hun eigen stad alsof ze aan het backpacken zijn in India”, schreef economisch geograaf Gert-Jan Hospers in mei 2020 in een opinieartikel op een website voor gebiedsontwikkelaars. “Overal kun je ziek van worden, of het nu gaat om een hoestende passant of een deurknop.”

“Tsja, zo’n zin blijft hangen, hè ”, verzucht Hospers over de telefoon vanuit Enschede, waar hij doceert aan de Universiteit Twente, naast zijn hoogleraarschap Stad en Regio aan de Radboud Universiteit Nijmegen. “Nu denk ik er wel een stuk genuanceerder over. Bedenk wel: het coronavirus was helemaal nieuw, we wisten niet wat ons overkwam. Ik denk dat aardig wat mensen, onder wie ikzelf, zich toen wat lieten meeslepen.”

Want wie het corona op het platteland denkt te ontvluchten, komt bedrogen uit, zegt Hospers. “Het virus sloeg aanvankelijk vooral toe in Brabantse dorpen en de Biblebelt. Tel daarbij op dat buiten de steden Q-koorts, de ziekte van Lyme en de vogelgriep vaker voorkomen en je weet: ook het platteland is niet bepaald immuun voor virussen. En word je eenmaal ziek, dan moet je voor de beste medische zorg toch echt naar de stad.”

Los daarvan is het onwaarschijnlijk dat Randstedelingen door een virus ineens hun hele hebben en houwen verplaatsen naar de andere kant van het land. Daar is veel meer voor nodig, zegt Hospers. “Lang niet iedereen heeft de mogelijkheden te verhuizen. De meeste mensen zijn nu eenmaal gebonden door hun werk, sociale leven en financiële mogelijkheden aan hun eigen omgeving. Verhuizen is niet alleen een kwestie van willen, maar vooral van kunnen. Een Randstedelijke exodus naar het platteland zie ik niet gebeuren.”

Vooral dertigers nemen de wijk

Toch is er wel wat aan de hand. Rijksbouwmeester Alkemade had een punt: vooral gezinnen laten de stad steeds vaker achter zich. In 2018 verliet 12 procent van de Amsterdamse gezinnen met jonge kinderen de stad, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook uit Utrecht (9 procent) en Rotterdam (8 procent) verhuizen meer gezinnen naar kleinere gemeenten dan uit andere steden. Reden: gezinswoningen met een extra werk- of kinderkamer en een tuin zijn daar praktisch onbetaalbaar. Deze tendens is al veel langer gaande en staat los van de coronacrisis. Vooral dertigplussers verlaten al ruim twintig jaar de grote steden, zo blijkt uit een onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving naar het verhuisgedrag van en naar de zes grootste steden tussen 1996 en 2018. Dat het inwonertal van de grote steden ondertussen wel toenam, kwam vooral door de instroom van expats en jongeren op zoek naar een opleiding, baan en partner.

‘Verbleekte status’

“Maar door corona is de status van de grote stad wel behoorlijk verbleekt”, zegt zelfstandig stadssocioloog en sociaalgeograaf Ivan Nio. “Het virus berooft de stad van veel van haar aantrekkingskracht: het culturele leven ligt op z’n gat, de horeca werkt alleen met reserveringen binnen een bepaald tijdslot. Dan is de lol er wel van af. Veel gezinnen, maar ook ouderen, zaten al langer te dubben over een vertrek en raken nu mogelijk overtuigd. Als steeds meer mensen om je heen vertrekken, waarom zou je dan nog blijven?”

Toch voorziet Nio net als Hospers geen aanstaande triomf van het platteland. “De kenniseconomie functioneert op den duur niet meer alleen via videobelprogramma’s als Zoom of Teams”, zegt Nio. “Dan moet je toch echt even op en neer naar de Randstad waar nu eenmaal de meeste werkgevers zijn. Dat kan prima vanuit een buitenwijk of provinciesteden met een intercitystation dan vanuit, zeg, noordoost-Groningen. Als corona iets duidelijk maakt, dan is het wel dat je je absoluut niet hoeft te schamen als je je Amsterdamse appartementje verruilt voor een ruime, betaalbare woning in een Vinexwijk, een slaapstad of een aantrekkelijke provinciestad als Arnhem, Ede, Zwolle of Deventer.”

Als er sprake is van schaamte, dan is die verdwenen. Ook in goed bereikbare provinciesteden rijzen de prijzen inmiddels de pan uit. Juist in de Gelderse steden Arnhem, Nijmegen en Ede nam de woningnood toe vanwege de grote vraag van Randstedelijke kopers. Maar bijvoorbeeld ook op het Friese platteland en in de Kop van Overijssel schoten de prijzen in het tweede kwartaal van 2020 met bijna 30 procent omhoog, bleek uit cijfers van de NVM.

Het grote prijsverschil tussen de grote steden en de spreekwoordelijke provincie dat decennialang een gegeven was, verdampt steeds meer. Dat blijkt onder meer uit deze voor Vereniging Eigen Huis ontwikkelde tool die op postcodeniveau de gemiddelde huizenprijzen op de zelfgekozen reisafstanden weergeeft. Hoewel door het woningtekort praktisch overal in Nederland de prijzen stijgen en zelfs in Doetinchem overbieden de norm is geworden, blijft een oude zekerheid bestaan: hoe verder van de Randstad, hoe meer vierkante meters je krijgt. En daar gaat het verreweg de meeste kopers om. Zeker door de coronacrisis en het vele thuiswerken.

Verder zal de invloed van de coronacrisis op het verhuisgedrag niet reiken, denkt Hospers. “De lockdowns waren zwaar, maar duurden te kort om een echte verandering teweeg te brengen. Dan wordt het wel heel lastig om naar de andere kant van het land voorbij Zwolle te verhuizen. Alleen echt gemotiveerde mensen die niets meer hebben te verliezen in de Randstad doen dat.”

Ik vertrek

Maar toch, vanwege corona en de vele inreisbeperkingen van andere landen gaan veel Nederlanders op vakantie in eigen land. En wellicht kwamen rustzoekende Randstedelingen wel op ideeën, net zoals Hoofddorper Albert Meijer na een aantal geslaagde vakanties in Drenthe en Twente. “Stel je nu voor dat al die vakantiegangers nadien zich echt in het noorden of oosten zouden vestigen”, zegt Hospers. “Dat zou een mooi seizoen van Ik vertrek opleveren.”

Misschien, maar de kijkers van Ik vertrek verheugen zich doorgaans op een flinke portie leedvermaak. Als Meijer zou meedoen aan het programma, zit juist dat er niet in. “Wij kennen de streek, cultuur en omgangsvormen, daar zijn we juist voor gevallen”, zegt Meijer. “No way dat wij ooit met hangende pootjes terugkeren naar de Randstad.”

Dit is een geactualiseerde versie van een artikel dat eerder verscheen in Eigen Huis Magazine, september 2020.

 

Ook interessant

Bestaand huis kopen

Van de bezichtiging en de financiering tot de overdracht: lees alles over het koopproces bij een bestaand huis.  Meer over bestaande bouw

Webinar 'Huis kopen'

Je wilt een huis kopen op deze oververhitte woningmarkt, maar hoe doe je dat? In het gratis webinar geven experts je concrete tips. 
Lees meer

Podcast 'Huisbazen': Nieuwbouw

Van plan een nieuwbouwwoning te kopen? In seizoen 1 van onze vierdelige podcastserie Huisbazen ontdek je wat daar allemaal bij komt kijken.  Beluister de podcast