8 lessen over zonnestroomboiler

Dé uitdaging waar zonnepaneelbezitters voor staan is: hoe verbruik ik zoveel mogelijk van mijn opgewekte stroom? Volgend jaar stopt namelijk de salderingsregeling. De stroom die je teruglevert aan het elektriciteitsnet kun je dan niet meer aftrekken van de stroom die je koopt van je energieleverancier. Zonne-energie levert alleen nog wat op als je deze zelf opmaakt. Elke kilowattuur (kWh) die je verbruikt, hoef je immers niet meer te kopen van je energiebedrijf.

Een zonnestroomboiler helpt hierbij. Deze gebruikt je overtollige zonnestroom om je kraanwater alvast te verwarmen. Om erachter te komen wat huiseigenaren precies aan dit apparaat hebben, test de vereniging het in de praktijk. Dat doet zij in haar Energielab, samen met drie leden. Afgelopen najaar werd bij hen zo’n boiler geplaatst. Zij delen hun ervaringen, onderzoeksbureau CE Delft analyseert hun energieverbruik. Dit zijn de belangrijkste inzichten tot nu toe:

Een zonnestroomboiler slaat jouw overtollige elektriciteit als het ware op in warm water. Daarom wordt hij ook wel wateraccu of warmtebatterij genoemd.

Pim van Daatselaarprojectmanager energieopslag Vereniging Eigen Huis

1. Hoe het werkt

Een zonnestroomboiler bestaat uit een boilervat waarin je kraanwater wordt bewaard met daarin een elektrisch verwarmingselement. Wekken je panelen meer op dan je zelf verbruikt? Dan verwarmt de boiler met de extra stroom je kraanwater tot een temperatuur van maximaal zeventig tot een kleine negentig graden. Dit is afhankelijk van het materiaal waarvan het vat is gemaakt (koper of staal). Het water blijft lang warm, zodat je er ’s avonds of de volgende ochtend mee kunt douchen. Je hebt dan geen gas meer nodig om het op temperatuur te brengen. De boiler staat bij je cv-ketel. Is het water in het vat te koud als je het wilt gebruiken? Dan verwarmt de cv-ketel het na. Verwarmen met zo’n elektrisch element is eigenlijk inefficiënt, duur en niet duurzaam. Maar doordat je gratis stroom gebruikt die je overhebt, is het toch voordelig. De zonnestroomboiler wordt aangestuurd door een apparaatje dat wordt aangesloten op de groepenkast. Dit meet hoeveel zonne-energie over is. De boiler verbruikt vervolgens ongeveer net zoveel.

2. Grootte is afhankelijk van je waterverbruik

Zulke ‘waterbatterijen’ heb je in verschillende maten. De kleinste boiler in de test heeft een inhoud van 50 liter, deze is ongeveer 70 centimeter hoog. De grootste heeft een inhoud van 150 liter en is 1,30 meter hoog. (De diameter is bij beide 50 centimeter.) De benodigde grootte is afhankelijk van de hoeveelheid warm water die je verbruikt. Die hangt weer af van zaken als het aantal personen waaruit je huishouden bestaat en hoe lang iedereen doucht. Een installateur kan je adviseren over welk formaat je nodig hebt. Een zonnestroomboiler kost – inclusief installatie –tussen de drie- en vierduizend euro.

3. Eigen verbruik zonnestroom stijgt…

Grote vraag is wat dit doet met het eigen verbruik van je zonne-energie. Afgelopen wintermaanden verbruikten de drie huishoudens in de test hun opgewekte stroom bijna helemaal zelf. Dat is ook niet zo moeilijk, want ’s winters wekken je panelen bijna niks op. Vanaf maart begonnen de panelen meer op te wekken en de boilers lekker te draaien. Op de meeste dagen kon het kraanwater in het boilervat helemaal worden opgewarmd met zonnestroom. In maart en april leverden de deelnemers ongeveer een derde minder stroom terug.

In deze tabel zie je hoeveel kWh de verschillende deelnemers in maart terugleverden en hoeveel dit was geweest zonder zonnestroomboiler:

4. …maar je levert nog altijd stroom terug

Toch leveren de deelnemers in zonnige maanden nog best veel zonne-energie aan het net. Het eigen verbruik van twee huishoudens met een kleinere boiler lag in april rond de twintig procent, bij de deelnemer met een van 150 liter was dat bijna vijftig procent. Zij leverden dus nog steeds meer dan de helft van de opgewekte stroom terug aan het net. Dat komt doordat de zonnepanelen simpelweg veel meer opwekten dan de boiler kan verbruiken. In april was het water bij alle drie al om uiterlijk acht uur ’s ochtends volledig opgewarmd, de rest van de dag leverden ze alsnog terug. Datzelfde patroon zie je trouwens bij de thuisbatterij. ’s Winters krijg je deze bij lange na niet gevuld met de stroom van je zonnepanelen, ’s zomers zit hij vaak al voor de middag vol.

5. Lastig om opslagcapaciteit volledig te gebruiken

Hoeveel stroom zo’n zonnestroomboiler kan ‘opslaan’, ligt aan de grootte. Bij die van 50 liter is dat 4,5 kilowattuur (kWh), bij die van 150 liter 14 kWh. Dat betekent niet dat de deelnemers aan de test er ook elke dag zoveel stroom in kwijt kunnen. De boilers in de test verbruiken op actieve dagen gemiddeld slechts 2 tot 4 kWh zonnestroom. Dat komt doordat het water ’s ochtends vaak niet helemaal is afgekoeld.

6. Nadelen ten opzichte van thuisbatterij…

De grote concurrent van de zonnestroomboiler is de thuisbatterij. Die slaat je overtollige stroom overdag op en levert deze ’s avonds en ’s nachts aan de verschillende elektrische apparaten in je huis. Ten opzichte van de thuisbatterij heeft een zonnestroomboiler twee nadelen:

• In een zonnestroomboiler kunnen de meeste huishoudens minder stroom kwijt. De opslagcapaciteit is wel vergelijkbaar met die van een thuisbatterij, maar zoals je hierboven kon lezen is het lastig die capaciteit volledig te gebruiken. Dat is bij een thuisbatterij makkelijker. Dat komt doordat de elektrische apparaten in je huis doorgaans meer energie verbruiken dan je nodig hebt voor de verwarming van je kraanwater. 
• Een zonnestroomboiler heeft minder toepassingen. Met een thuisbatterij kun je veel meer dan alleen zonnestroom opslaan. Als je een dynamisch energiecontract hebt, kun je die bijvoorbeeld opladen met netstroom wanneer deze goedkoop is. Deze stroom kun je vervolgens weer verkopen aan je energieleverancier wanneer de prijs hoog is. De meeste zonnestroomboilers verwarmen alleen kraanwater met overtollige zonne-energie. Er zijn wel ontwikkelingen op dit vlak. Sommige kunnen het water nu ook opwarmen

7. …maar ook voordelen

Een zonnestroomboiler heeft ook voordelen ten opzichte van de thuisbatterij:

• Productie minder belastend voor het milieu. De productie van een thuisbatterij kost behoorlijk veel energie en schaarse grondstoffen. Dat is bij een boiler veel minder. Als je milieubewust bent, kan dit een argument zijn om hiervoor te kiezen.
• Langere verwachte levensduur. Een zonnestroomboiler gaat naar verwachting vijftien tot twintig jaar mee, een thuisbatterij tien tot vijftien jaar.

8. Zonnestroomboiler is vooral tussenoplossing

Vereniging Eigen Huis ziet een zonnestroomboiler op dit moment vooral als een tussenoplossing. Ben je van plan om van het gas af te gaan met een volledig elektrische warmtepomp? Dan heeft een zonnestroomboiler weinig zin. Zo’n warmtepomp heeft ook een boilervat waarin je kraanwater wordt verwarmd, alleen gebeurt dit op een efficiëntere manier. Als je de keuze hebt tussen een zonnestroomboiler en een warmtepomp, kun je beter in die laatste investeren. Maar heb je geen plannen om van het gas af te gaan, bijvoorbeeld omdat je huis niet geschikt is voor een warmtepomp? En zoek je een relatief eenvoudige manier om meer van je zonnestroom zelf te gebruiken? Dan kan een zonnestroomboiler een goede tussenoplossing zijn.

Het is nog te vroeg om iets te zeggen over de besparing op gas, financiële besparing en terugverdientijd. Daarvoor moet de test een jaar lopen. Eind 2026 kunnen we hier meer over vertellen.

Pim van Daatselaarprojectmanager energieopslag Vereniging Eigen Huis